Kako u saopštenju stoji, analiza je urađena u kontekstu političke i društvene krize u Srbiji, koja je dodatno otežala rad civilnog društva. Organizacije koje se bave javnim interesom često su bile meta kampanja diskreditacije, naročito onih koje se bave temama poput korupcije, vladavine prava i medija.
U takvom okruženju, učestvovanje OCD u procesu donošenja javnih politika bilo je otežano, a transparentnost i učešće javnosti smanjeni.
Ministarstvo zaštite životne sredine nije dodjeljivalo sredstva civilnom sektoru četiri godine, sve do septembra 2025. godine, kada je raspisan konkurs sa ciljem podrške projektima za zaštitu životne sredine i održivi razvoj. Konkurs je bio namijenjen organizacijama registrovanim u Srbiji koje ispunjavaju formalne kriterijume.
Kako u saopštenju stoji, analiza BOS-a rađena je na osnovu javno dostupnih podataka, uključujući rang listu, APR evidenciju i druge javno dostupne informacije.
U daljem tekstu analize naglašava se da se nije ocjenjivao sadržaj projekta, već ispunjenost formalnih uslova, finansijski kapaciteti organizacija i njihova usklađenost sa kriterijumima konkursa.
Analiza je otkrila više ozbiljnih problema u procesu dodjele sredstava.
Jedan od ključnih odnosi se na starost organizacija. Konkurs je jasno zahtijevao da udruženja moraju postojati najmanje dvije godine prije raspisivanja poziva, odnosno do 29. septembra 2023. godine. Ipak, četiri organizacije koje su dobile sredstva osnovane su nakon tog datuma, a jedna čak u januaru 2025. godine, što je manje od godinu dana prije konkursa.
Kako u saopštenju stoji, ove organizacije su ukupno dobile više od 2,6 miliona dinara, iako nisu ispunile osnovni uslov o trajanju rada.
Pored toga, analiza je pokazala neusklađenost sa kriterijumom o iskustvu i kapacitetu. Konkurs je predviđao da organizacije koje traže više od 500.000 dinara moraju dokazati prethodno iskustvo u vođenju projekata iste ili veće vrijednosti u posljednje tri godine.
Međutim, 13 organizacija koje su dobile sredstva iznad ovog iznosa nisu imale prihode koji bi omogućili realizaciju projekata te vrijednosti. Samo na osnovu ovog kriterijuma Ministarstvo je, prema analizi, neopravdano dodijelilo više od 11 miliona dinara.
Problemi se nisu završili na formalnim uslovima. Konkurs je zahtijevao da zaštita životne sredine bude jedan od ciljeva definiranih statutom organizacije, što se takođe navodi u analizi. Za 11 organizacija koje su dobile sredstva takvi statuti nisu bili javno dostupni na portalu Agencije za privredne registre, pa nije bilo moguće potvrditi da ispunjavaju ovaj osnovni kriterijum.
Analiza identificira i dodatne nepravilnosti: dva projekta sa istim nazivom podržana su za različite organizacije, jedno udruženje dobilo je sredstva iako je bilo neaktivno u prethodne tri godine, a rokovi za realizaciju većine projekata kraći su od tri mjeseca.
U daljem tekstu analize se navodi da takvi problemi dovode u pitanje ne samo izvodljivost projekata, već i samu svrhu dodijeljenih sredstava.
Kako u saopštenju stoji, ukupna slika jasno pokazuje da su formalni kriterijumi konkursa u značajnoj mjeri zanemareni, a kontrola nad dodjelom sredstava bila nedovoljna, što otvara pitanja o transparentnosti i odgovornosti nadležnih u Ministarstvu.
BOS posebno upozorava da netransparentna i nedosljedna primjena kriterijuma može dovesti do neravnopravnog položaja organizacija i dugoročno oslabiti sektor koji bi trebalo da doprinosi javnom interesu u oblasti zaštite životne sredine.
Dosljedna primjena jasno definiranih kriterijuma, potpuna transparentnost postupka i javno dostupna obrazloženja odluka ključni su za zakonitu i odgovornu raspodjelu budžetskih sredstava, zaključuje Beogradska otvorena škola u svojoj analizi.
Cjelokupnu analizu možete čitati na sljedećem linku: https://downloads.bos.rs/eurc/BOS_Analiza_rezultata_konkursa_MZZS.pdf
