“Ja svakako neću učestvovati niti biti deo te sahrane (Ratka Mladića)”, rekao je Radiju Slobodna Evropa ministar turizma i omladine Srbije Husein Memić.
“Ratko Mladić je čovek koji je osuđen pred Haškim tribunalom i o tome ne treba više da se govori ni reč”, kaže Memić koji je član Vlade iz redova Sandžačke demokratske partije, koja je na prethodne parlamentarne izbore izašla u okviru liste koju je predvodila Srpska napredna stranka.
Oštre reakcije iz bošnjačke nacionalne manjine u Srbiji stigle su nakon najave ministra pravde Nenada Vujića da će osuđeni ratni zločinac Ratko Mladić biti sahranjen u Srbiji “uz najviše državne počasti”.
Iz Vlade Srbije, Ministarstva pravde i Predsedništva nisu odgovorili Radiju Slobodna Evropa (RSE) na upit o najavama Mladićeve sahrane, ni dali više detalja o učešću Srbije u tome.
I Ministar Memić za RSE navodi da nema potvrdu Vlade da će Mladić biti sahranjen uz počasti države Srbije.
Predsednik Srbije Aleksandar Vučić rekao je 28. avgusta da će Mladić “biti sahranjen tamo gde porodica bude želela i da vlasti u Srbiji trenutno nemaju nikakve informacije o tome”.
Bivši general Vojske Republike Srpske Ratko Mladić osuđen je 2021. pred sudom u Hagu na doživotni zatvor zbog zločina i genocida nad Bošnjacima.
Proglašen je krivim za genocid u Srebrenici u Bosni i Hercegovini, progon i prisilno premeštanje stanovništva, terorisanje civila tokom opsade Sarajeva, kao i uzimanje pripadnika mirovnih snaga Ujedinjenih nacija za taoce. Preminuo je 27. avgusta u Hagu nakon teških bolesti.
Za šta je osuđen Ratko Mladić?
Bivši general Vojske Republike Srpske Ratko Mladić je pred sudom u Hagu osuđen na doživotni zatvor nakon što je proglašen krivim za genocid u Srebrenici, progon i prisilno premještanje stanovništva, terorisanje civila tokom opsade Sarajeva, te držanje pripadnika mirovnih snaga Ujedinjenih nacija za taoce.
Mladić je 2021. godine osuđen po 10 od 11 tačaka optužnice za ratne zločine i zločine protiv čovječnosti.
Haški tribunal je utvrdio da je Mladić kriv za genocid počinjen nad oko 8.000 Bošnjaka u Srebrenici, zaštićenoj zoni UN-a, u ljeto 1995. godine.
Mladić je proglašen krivim za sveobuhvatni udruženi zločinački poduhvat zbog trajnog uklanjanja bosanskih Muslimana i Hrvata, putem krivičnih djela progona, istrebljena, ubistava, prisilnog premještanja kao nehumanog djela i deportacije.
Bivši komandant Vojske Republike Srpske je proglašen krivim za udruženi zločinački poduhvat u Sarajevu, zbog širenja terora među civilnim stanovništvom, snajperskog djelovanja i granatiranja, ubijanja, terorisanja i protivpravnih napada na civile.
Takođe je proglašen krivim za udruženi zločinački poduhvat u vezi s uzimanjem talaca zbog zarobljavanja pripadnika UN-a i njihovo zatočavanje na strateškim vojnim lokacijama u namjeri da se spriječe novi zračni napadi NATO-a na vojne ciljeve bosanskih Srba.
Oslobođen je optužbe za genocid u šest bosanskohercegovačkih opština tokom 1992. godine – Prijedoru, Sanskom Mostu, Ključu, Kotor Varoši, Foči i Vlasenici.
O Mladiću u Sandžaku
Bošnjačko nacionalno vijeće (Nacionalni savet Bošnjaka) saopštenjem od 29. avgusta osudilo je takvu najavu navodeći da država Bošnjacima šalje “opasnu poruku” i pozvalo zvaničnike da ne glorifikuju osuđenog ratnog zločinca.
Iz Zbora građana Novog Pazara, jedne od neformalnih organizacija građana nastalih tokom studentskih protesta, za RSE kažu da je poruka o državnim počastima Mladiću “stravična”.
“Ne možete tražiti od Bošnjaka poverenje u institucije, a istovremeno odavati državno priznanje čoveku osuđenom za genocid nad njihovim narodom. To jednostavno nije put ka pomirenju”, navode u pisanom odgovoru za RSE.
Ističu i da je “najopasnije od svega pokušaj normalizacije, nametanje teze da Bošnjaci moraju prihvatiti veličanje Mladića kao nekakvu društvenu realnost”.
“Mi na to ne pristajemo”, navode.
Ahmed Delimeđac, advokat iz Novog Pazara, grada na jugozapadu Srbije u kom živi većinsko bošnjačko stanovništvo, deli zabrinutost Bošnjaka.
On za RSE kaže da se boji da će, s obzirom na atmosferu u društvu, Mladićev grob postati mauzolej.
“To je nastavak puta na kom je Srbija već neko vreme, a to je osnaživanje, glorifikacija i priznavanje tih ratnih zločina”, kaže on.
Poruke podrške Ratku Mladiću preplavile su medije u Srbiji i Republici Srpskoj, podstaknute od nekih političara poput bivšeg predsednika RS Milorada Dodika, koji je izjavio da je reč o “ubistvu”.
Kada je o Srbiji reč, odnos prema Mladiću posebno je osetljivo pitanje za Sandžak, region na jugozapadu Srbije gde živi većinsko bošnjačko stanovništvo, gde su još tokom Drugog svetskog rata zabeleženi zločini srpskog četničkog pokreta nad Bošnjacima.
Aleksandar Popov iz nevladinog Centra za regionalizam ocenjuje za RSE da vlast već duže vreme neguje narative kojim se relativizuju ratni zločini i da je ovo samo nastavak te politike.
“Jasna je bila presuda Haškog tribunala Ratku Mladiću (2021). Umesto da se krenulo posle toga u proces suočavanja s prošlošću, išlo se na glorifikaciju onih koji su počinili zločine”, smatra on.
Najave sahrane i ‘relativizacija zločina’
Advokat Ahmed Delimeđac kaže da, nakon smrti Mladića, poruke relativizacije zločina dolaze sa svih strana, i od zvaničnika i vlasti bliskih medija.
“Vlasti šalju poruke o nehumanom odnosu prema Mladiću u Hagu, uzimaju se izjave Mladićevih lekara, a čovek je osuđen na doživotnu robiju”, kaže on.
On dodaje da se “normalan svet grozi i plaši” odavanja počasti ratnom zločincu u Beogradu.
Iz Bošnjačkog nacionalnog vijeća u saopštenju ističu da najavljivati sahranu Mladiću uz državne počasti “govori o odnosu režima prema vlastitoj prošlosti, prema presudama međunarodnih sudova i prema vrijednostima kojima navodno teži”.
“Ratko Mladić nije bio heroj niti vojni uzor. Bio je komandant vojske čiji su pripadnici počinili najteže zločine na evropskom tlu nakon Drugog svjetskog rata”, saopšteno je iz Bošnjačkog nacionalnog vijeća.
Da će Ratko Mladić biti sahranjen uz najviše državne počasti, saopštio je prvo 28. avgusta ministar pravde Srbije Nenad Vujić.
“General Mladić je general i znaju se protokoli. Zna se i njegova uloga, ali i ono što pripada generalu Mladiću to će sigurno biti ispoštovano”, rekao je ministar tada za banjalučku Alternativnu televizija (ATV).
Predsednik Srbije Aleksandar Vučić oglasio se istog dana ograđujući se da će Mladić “biti sahranjen tamo gde porodica bude želela i da vlasti u Srbiji trenutno nemaju nikakve informacije o tome”.
Vučić je izjavio i da je Hag želeo smrt iza rešetaka Ratka Mladića i da je to “anticivilizacijsko ponašanje, bez presedana i bez opravdanja”.
Aleksandar Popov iz Centra za regionalizam smatra da je Vučić “ublažio” izjavu ministra pravde o državnim počastima bojeći se reakcije Evropske unije.
“Takvom sahranom Ratka Mladića država preuzima na sebe sve ono što je Ratko Mladić učinio. Punim kapacitetom staje iza toga”, kaže on.
Evropska komisija saopštila je 28. avgusta da je na vlastima Srbije kakvu će ulogu imati u sahrani ratnog zločinca Ratka Mladića. Istakla je da je veličanje ratnih zločinaca u suprotnosti s najosnovnijim evropskim vrednostima.
Incidenti na sportskim tribinama
Oprečne izjave i reakcije na smrt Mladića prenele su se i na stadione.
U poslednjem incidentu navijači Novog Pazara su tokom utakmice lokalnog kluba i kluba iz Mačve, na severozapadu Srbije, bacali pelene na stadion uz pogrdne pokliče na račun generala Mladića.
Tome su prethodila njegova veličanja na tribinama u Srbiji i Republici Srpskoj.
Na dan Mladićeve smrti navijači beogradske Crvene zvezde su na međunarodnoj utakmici protiv FK Viktorije Plzen u Češkoj istakli transparente “Generale, velika slava i hvala”, uz skandiranje imena Ratka Mladića.
Memorijalni centar Srebrenica ranije je zatražio od UEFA-e trajnu diskvalifikaciju fudbalskog kluba Crvena zvezda iz evropskih takmičenja nakon što su navijači tog kluba tokom utakmice protiv češkog Viktorije Plzen istakli transparente posvećene Mladiću i skandirali njegovo ime.
Počast Mladiću odali su navijači na tribinama gradskog stadiona u Banjaluci, tokom fudbalske utakmice između Borca i Vikingura.
Region Sandžak i ranijih godina bio je poprište međuetničkih tenzija.
Početak 2022. u gradiću Priboj u tom regionu obeležile su poruke mržnje prema Bošnjacima.
Neimenovani mladići pozivali su tada na “pucanje u džamije”, a u gradu su osvanula dva grafita podrške ratnom zločincu Ratku Mladiću.
Više pripadnika policije je nekoliko dana ranije tamo slavilo uz šovinističku pesmu koja poziva na ponavljanje genocida u Srebrenici, silovanje i ubijanje Bošnjaka.
- Specijal RSE: Dokumentovanje genocida u Srebrenici
Na ovaj incident reagovali su zvaničnici Srbije. Tadašnji ministar unutrašnjih poslova Srbije Aleksandar Vulin je saopštio da je pokrenut disciplinski postupak protiv policajaca, a policajci su kasnije prvostepeno osuđeni na šestomesečnu kaznu kućnog zatvora zbog izazivanja nacionalne, rasne i verske mržnje.
Dugogodišnja ‘promocija’ ratnih zločinaca
Ahmeda Delimeđaca ne iznenađuju poruke o “počastima” nakon smrti Mladića.
“Prisustvo ratnih zločinaca u našem javnom prostoru uopšte nije iznenađujuće”, ističe on.
Na to ukazuje i Popov iz Centra za regionalizam.
“Uz najveće počasti su dočekivani haški osuđenici, tako da je ovo matrica ponašanja režima kada je reč o 90-im godinama”, kaže Popov.
Haški osuđenik Vladimir Lazarević, general-pukovnik Vojske Jugoslavije, je 2015. godine nakon odsluženih 14 od 15 godina kazne zatvora zbog ratnih zločina nad Albancima na Kosovu u Srbiju stigao u pratnji državnog i vojnog vrha.
Na aerodromu su ga dočekali ministri, a nakon toga dobio je mesto predavača na vojnoj akademiji, a potom i titulu počasnog građanina jedne opštine na jugu Srbije.
Veselin Šljivančanin, oficir bivše Jugoslovenske narodne armije (JNA), učestvovao je na tribinama vladajućih naprednjaka nakon što se 2011. vratio u Srbiju po odsluženju kazne zbog zločina na Ovčari u Hrvatskoj.
Bio je u pratnji predsednika Srbije 2017. na otvaranju jedne fabrike.
Nebojša Pavković, bivši komandant Treće armije Vojske Jugoslavije, osuđen za zločine nad Albancima na Kosovu 1999. godine, sahranjen je 2025. u Aleji zaslužnih građana u Beogradu uz najviše vojne počasti.
