Kada postoji književni časopis, postoji i sito kroz koje prolazi književna proizvodnja, što daje za rezultat da tok određene književnosti bude praćen, sistematiziran, vrednovan, a kontinuitet književne historije očuvan. U tom slučaju je i prvi novopazarski književni časopis odigrao veliku ulogu.
„Mak“ su osnovali Šaban i Zibijа Šarenkapić 1993. godine, u okviru svoje izdavačke kuće „Damad“ kao zamisao da se u jednom ratnom vremenu prati tekuća književna proizvodnja. Prvi put je javnosti predstavljen u informativnoj radio-emisiji „Zajednički talas“.
Period koji je prethodio časopisu „Mak“ pripadao je periodu „velike države“ (Jugoslavije) u kojoj su se mali gradovi poput Novog Pazara teško afirmisali u kulturnom životu. Decenijama unazad teška je borba Bošnjaka za sopstveni identitet, pa je tek nakon Drugog svjetskog rata, šezdesetih i sedamdesetih godina, došlo do njihove identitetske afirmacije u državi koja ih nije priznavala kao zasebnu nacionalnu cjelinu.
Nakon Begićevih „Književnih kretanja u Bosni i Hercegovini od 1945. do danas“, Rizvićeve monografije o „Beharu“, Isakovićeve antologije „Bisеrje“ i Hadžijahićeve studije „Od tradicije do identiteta“, konačno su nastali uslovi da se redefinira koncept historije naroda Bosne i Hercegovine, te da se konstituira Historija naroda BiH kao nastavna disciplina, s obzirom na to da je nije bilo ni na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu.
Od početka je bio profilisan kao antiratni časopis, sa idejom da se u jednom takvom vremenu, kada se sve ruši do neprepoznatljivosti, pruži prilika kulturnom životu da pronađe put u tim ruševinama. „Mak“ je počinjao na dva elementa:
- Davanje javnog prostora onima koji žele da govore, da daju mišljenja, osjećanja i percepcije o aktuelnim događajima;
- Postavljanje pitanja – Ko smo mi i gdje smo u državi u kojoj živimo?
Prvi element se odnosio na grupu ljudi koja je vodila antiratnu ideologiju u smislu negiranja i reafirmisanja zla koje se događalo, i to na taj način što su jednostavno govorili drugačije u odnosu na ono što se moglo pročitati u „Politici“, „Kulturi“ ili „Književnim novinama“, i koji više nisu željeli da objavljuju ni u Podgorici ni u Beogradu, jer nisu bili saglasni sa onim što se dešavalo, dakle, element njegovanja kulture i lijepog koji stoje u suprotnosti sa aktuelnim ratnim dešavanjima.
Drugi element se odnosio na situaciju u kojoj su Bošnjaci prinuđeni da grabe svaki sloj sopstvene kulture da im ne bi bio otet ili izbrisan. Upravo su zato tekstovi „Marginalije o jeziku i oko njega“ Maka Dizdara i „Slovo o bosanskom jeziku“ Alije Isakovića otvorili časopis, kao ideja da je jezik osnovno obilježje jednog naroda. Ta dva teksta su definirala časopis „Mak“ i izbor djela koja su objavljivana.
Dalja afirmacija Bošnjaka i njihove nacionalnosti teče otežano i uz nacionalno-politički pritisak, ali se održava zahvaljujući intelektualnom sloju bošnjačkog društva. Nakon vraćanja nacionalnog historijskog imena „Bošnjaci“, borba za identitet kulminira u agresijama nad bošnjačkim stanovništvom devedesetih godina 20. vijeka. U takvim uslovima nastao je „Mak“.
Zamišljen je kao književni okvir unutar koga će se afirmisati mladi pisci koji žele da „izađu iz svojih svezaka“, dakle, prioritet su bili rukopisi i najnovija književna djela.
„Mak“ je prestao da izlazi nakon deset godina izdavaštva, 2003. godine, iz finansijskih razloga. Ukupno je izašlo 35 brojeva u okviru kojih su svoje mjesto našli domaći i strani pisci, među kojima ima onih koji su po prvi put objavljivali upravo u ovom časopisu.
Međutim, opštepriznati i afirmisani bošnjački pisci uzeti su kao mjera prema kojoj se vršio izbor ostalih pisaca. Upravo zato časopis i nosi naziv „Mak“, kao jedno zvučno ime velikog pisca, Maka Dizdara, koji je postavljen na vrh književne ljestvice prema kojoj se ravnaju ostali pisci. Tako je „Mak“ bio prilika i mnogim nepoznatim i neafirmisanim piscima da pronađu svoj javni književni prostor u vremenu kada se teško dolazilo i do izdavačkih kuća i do časopisa.
Časopis „Mak“ su uređivali razni autori, u prvom redu: Šaban Šarenkapić, Zibijа Šarenkapić i Amir Zalihić. Dostupan je u Narodnoj biblioteci „Dositej Obradović“ u Novom Pazaru, kao i na sajtu te biblioteke u PDF formatu.
